Recensie: De Eden Cinema van Marlies Heuer, José Kuijpers, Zephyr Brüggen, Jan Kuijken

●●●○○

 

DE EDEN CINEMA

 

MARLIES HEUER, JOSÉ KUIJPERS, ZEPHYR BRÜGGEN, JAN KUIJKEN

 

Door Piet van Kampen, gezien 18 april 2026

De Eden Cinema is een bewerking van het gelijknamige toneelstuk van Marguerite Duras uit 1977, waarvan pas twee jaar geleden een Nederlandse vertaling is verschenen. Veel namen in de titel, maar dat kan niet anders, want de voorstelling is het product van een collectief. Heuer en Kuijpers zorgden voor de bewerking, Zephyr Brüggen is de regisseur.

Voor Jan Kuijken heb ik een aparte alinea nodig. De score die hij voor de voorstelling heeft gecomponeerd is subliem. Ik heb het begrip 'score', dat je normaal gesproken gebruikt bij een speciaal voor een film gecomponeerde muziek, echt nodig. Want wat Kuijken hier doet, is vergelijkbaar met wat bijvoorbeeld Jonny Greenwood doet voor films. Meer zelfs dan dat, want de score van Kuijken bepaalt voor een groot deel de kwaliteit van de voorstelling.

Het toneelbeeld (van Bernadette Corstens) is heel smaakvol, en van de vier acteurs, naast Marlies Heuer en José Kuijpers zijn dat Tim Linde en Pleuni Veen, valt de laatste in positieve zin op.

Maar de bewerking van de tekst valt een beetje tegen. Heuer en Kuijpers kozen voor een voice-over van bijna twintig minuten voor er eindelijk wordt geacteerd. Dat is erg lang voor een voorstelling van iets meer dan een uur. En dan gaat dat acteren ook nog eens voor een niet onbelangrijk deel in de derde persoon, wordt er vaker verteld dan dat er dialogen zijn. Dat ligt weliswaar voor een groot deel aan de manier waarop Duras schrijft. Maar toch. Een iets radicalere tekstbewerking zou de voorstelling goed hebben gedaan.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Theater Bellevue

 

Recensie: The Actor van Oh Deer / Florian Myjer

 

●●○○○

THE ACTOR 

OH DEER PRODUCTIONS / FLORIAN MYJER 

 

Door Piet van Kampen, gezien 4 april 2026

In een korte proloog neemt Myjer ons mee naar een gesprek tussen regisseur Frans en acteur Florian op het kantoor van een toneelgezelschap in Londen. Het gesprek gaat over de afwikkeling van klachten over grensoverschrijdend gedag.  

De volgende drie kwartier zijn we bij een, af en toe geestige, repetitie van Hamlet vanuit het perspectief van de acteur die de titelrol speelt, dezelfde jonge, maar al wel beroemde, Florian. Pas vanaf halverwege zijn solovoorstelling, de laatste drie kwartier, laat Myjer acteur Florian specifieker ingaan op de klachten die hij in zijn proloog aanstipt. 

Myjer noemt man noch paard. Als het personage Florian het heeft over een voorstelling waarin hij wordt gemarteld, kijk ik even snel de zaal rond om te zien of ze zich onder het premièrepubliek bevinden. Nee, de makers van Gesualdo (2018) zijn er niet.  

In de informatie van het onlangs opgerichte Oh Deer Productions, waarvan The Actor de eerste voorstelling is, refereert artistiek leider Florian Myjer (1992) aan de film Tár van Todd Field en het boek My Dark Vanessa van Kate Elisabeth Russell. 

Tár, een kraakheldere film, met Cate Blanchett als dirigent, gaat over machtsmisbruik en cancelling als gevolg daarvan. My Dark Vanessa is mede zo'n indrukwekkend boek omdat het Lolitaverhaal verteld wordt vanuit zowel de vijftienjarige als de volwassen Vanessa. De voorstelling The Actor komt daar bij lange na niet in de buurt. Door het eenzijdige perspectief en de te voorzichtige kritiek blijft het onbedoeld oppervlakkig. 

Met zijn afstudeermonoloog Een hertje, beschadigd, in de regie Mara van Vlijmen, (2017) en daarna als gastacteur in Gesualdo van De Warme Winkel (2018) viel het enorme talent van Florian Myjer meteen op. Ik heb niet alles gezien waarin hij daarna speelde of waarvan hij (mede)maker was, maar wel veel, en steeds was ik onder de indruk. Met Pride & Prejudice, zijn regiedebuut bij Theater Oostpool, (2025) liet hij zien dat hij dat vak inmiddels ook beheerst.  

De verwachtingen waren dus hoog gespannen, ook alle try-outs waren, net als de première, uitverkocht. Maar The Actor is een matige, niet echt geslaagde voorstelling.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar:Oh Deer Productions

Recensie: De Sitcomeback van De HOE

 

●●●●○

 

DE SITCOMEBACK

 

DE HOE 

 

Door Piet van Kampen, gezien 26 maart 2026

'WAT NU?' vraagt De HOE zich met grote op het voortoneel geprojecteerde letters af. Hoe verder na Opening Night (2023) en De Sitcom (2025), twee sublieme voorstellingen? Kunnen we wel iets heel anders maken? Een voorstelling zonder ironie? Kunnen we ongecompliceerd spelen, onszelf zijn, of dan toch op z'n minst proberen onszelf te worden?

Na een dwaaltocht van de vijf vaste spelers van de HOE rond een meer, een proloog op rijm en de terugkeer naar zichzelf van Willem de Wolf na 44 jaar ironie, is Ans Van den Eede de eerste die het woord neemt tijdens het door gastacteurs Julie Boellaard en Sweder De Sitter geleide onderzoek naar manieren om anders te zijn.

De twee therapeuten kiezen voor dat onderzoek een (familie)opstelling, een groepsgesprek, met een heuse spreekstok. Die praatsessie duurt vrij lang, een beetje te lang vind ik. Waarom mochten we er als publiek niet wat later in vallen? Als de eerste aarzelende bijdragen achter de rug zijn bijvoorbeeld. Pas als het er echt om gaat spannen, omdat zowel Natali Broods als Ans Van den Eede blijken te hebben gedroomd over dezelfde zwarte poedel. Die volgens Willem de Wolf, die de droom zelf niet had, naar zwavel rook.

Het laatste half uur van De Sitcomeback is weer vintage De KOE / Hof van Eede, de twee voorlopers van de HOE. Een onverwacht telefoontje van de zakelijk leider over een tragische gebeurtenis in Strombeek waar De Sitcomeback een paar dagen eerder te zien was, is het startsein voor een uiterst dramatische deurenkomedie. Met zes deuren die al vanaf het begin van de voorstelling klaar stonden. Volledig uit het lood geslagen vervallen de spelers van de HOE gelukkig weer in hun oude gewoontes.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: De HOE

Recensie: De Gedroomden van David Roos & Zephyr Brüggen

 

●●●●○

 

DE GEDROOMDEN

 

DAVID ROOS & ZEPHYR BRÜGGEN 

 

Door Piet van Kampen, gezien 13 maart 2026

De Gedroomden van David Roos & Zephyr Brüggen is een liefdevolle voorstelling over de liefde tussen een vrouw en een man die elkaar hun hele leven hartstochtelijke brieven schreven, de dichters Ingeborg Bachmann (1926-1973) en Paul Celan (1920-1970).  

Roos en Brüggen tellen eerst jaar voor jaar, later maand tot maand en tenslotte dag voor dag af tot ze bij de ontmoeting tussen Bachmann en Celan zijn aangekomen. Vanaf dat moment gaan ze vooruit in de tijd. Met fragmenten uit de brieven leiden ze ons stap voor stap steeds verder hun levens binnen.

De fragmenten uit de brieven van Bachmann zijn fascinerend door de eloquente maar toch warme manier waarop ze haar gevoelens voor Celan verwoordt, ook nadat die getrouwd is. Die van Celan hebben soms een sombere ondertoon, maar verraden ondertussen wel de hand van een groot schrijver.   

Ik had nog nooit iets van Paul Celan noch van Ingeborg Bachmann gelezen, maar dat gaat na deze fijne voorstelling snel veranderen. En ik begin met de briefwisseling die in 2008 voor het eerst werd gepubliceerd.

Recensie: Landschap met radioactieve honden van Espen Hjort / Theater Bellevue

●●●●○

 

LANDSCHAP MET RADIOACTIEVE HONDEN

 

ESPEN HJORT / THEATER BELLEVUE 

 

Door Piet van Kampen, gezien 17 januari 2026

We zijn in 1956. Nadat godin Athene (Marlies Heuer) blaffende honden tot stilte heeft gemaand, worden we meegenomen in een op waarheid gebaseerd verhaal over experimenten met radioactieve straling op honden. 

Espen Hjort schreef de tekst en regisseert. De eerste keer is die tekst ontzettend goed. Acteur Lowie van Oers zet daarnaast heel overtuigend een enigszins wereldvreemde professor neer. Ook met het spel van de andere acteurs laat Hjort zien dat hij als acteursregisseur de juiste snaar heeft weten te raken. 

Van 1956 maken we een tijdsprong naar 1989 en daarna naar 2026. Dezelfde personages komen aan het woord met grotendeels hetzelfde verhaal. Er zijn veranderingen in de manier waarop de acteurs spreken en in een aantal details. Zo vertelt de vrouw van de professor in 1956 dat ze haar dag start met turnen, zwemmen, zonnen en schoonmaken. In 2026 is dat yoga, zwemmen, zonnen, scrollen en schoonmaken geworden. 

Hjort laat in die twee herhalingen de tekst muteren omdat hij een parallel wil trekken met het muteren van de honden door de radioactieve straling. Dat werkt, maar omdat de inhoud grotendeels hetzelfde blijft, zijn die herhalingen toch iets minder spannend dan de tekst in het eerste deel van de voorstelling. 

Dat neemt niet weg dat Landschap met radioactieve honden een heel goede voorstelling is.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Theater Bellevue

 

 

Recensie: Pride & Prejudice van Theater Oostpool / Florian Myjer

●●●●○

 

PRIDE & PREJUDICE

 

THEATER OOSTPOOL / FLORIAN MYJER 

 

Door Piet van Kampen, gezien 11 november 2025

Theatermaker Florian Myjer transporteert in zijn regiedebuut bij Theater Oostpool het klassieke verhaal uit 1813 naar 2025, las ik op de website van het toneelgezelschap uit Arnhem. Over dat wat ongelukkig gekozen woord 'transporteert' ging ik eerst even heel hard nadenken, voordat ik me overgaf aan de drie acteurs in hun fraaie door Daphne de Winkel ontworpen kostuums.

Florian Myjer vroeg zich als beginnend maker in het tweeluik The Dreaming & Een hertje, beschadigd* samen met vier andere theatermakers van de Toneelacademie Maastricht af hoe je Die Leiden des Jungen Werthers van Goethe vandaag de dag zou spelen.

Ik herinner me uit die voorstelling vooral nog het tweede deel Een hertje, beschadigd, waarin Myjer in een monoloog ontwapenend kwetsbaar vertelde over zijn 'gevecht' als jongen en als jonge man met zijn homoseksuele gevoelens. 

Als theatermaker komt Florian Myjer het best tot zijn recht in een collectief (hij maakte een aantal jaar deel uit van De Warme Winkel) of in samenwerking met wisselende andere makers. Hij werkte onder meer met Abke Haring en met Kim Karssen. Bijna altijd is in die voorstellingen de worsteling met seksualiteit en intimiteit een belangrijk thema.  

Dat er nu achter zijn naam 'tekst en regie' staat, betekent vooral dat Myjer niet zelf ook verkleed op de vloer staat. Want ook de tekst van deze voorstelling is merkbaar het resultaat van samenwerking. 

En hoewel Kharim Amier, Just van Bommel en vooral Eelco Smits (als Mr. Darcey) erin slagen om in de fragmenten uit Pride and Prejudice van Jane Austen perfect te balanceren op het wankele evenwicht tussen serieus en komisch, zijn het vooral hun autobiografische (of gespeeld autobiografische) monologen die me zullen bijblijven. 

* The dreaming & Een hertje, beschadigd van De Hotshop (cooler dan De Warme Winkel), regie Mara van Vlijmen, 2017

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Theater Oostpool

 

Recensie: Hoge bomen van Theater Bellevue & Het Nationale Theater / Raygin Fullinck

 

●●●○○

 

HOGE BOMEN

 

THEATER BELLEVUE & HET NATIONALE THEATER / RAYGIN FULLINCK

 

Door Piet van Kampen, gezien 1 november 2025

Een relevant onderwerp. En, sinds de onthullingen in de toneelwereld, een populair onderwerp voor toneelschrijvers. Deze keer is het Koen Caris die de pen oppakt om over seksueel grensoverschrijdend gedrag van regisseurs te reflecteren. 

Vier jaar nadat hij op een gewelddadige manier over de grenzen van een actrice heen walste, komt een regisseur voor het eerst weer bij haar op bezoek. Met excuses. Maar vooral met een plan. Hij wil een voorstelling maken over  zijn wangedrag en de gevolgen daarvan en vraagt haar om daaraan mee te werken. 

In zo'n eerste gesprek tussen de regisseur en de actrice, vier jaar na de gewelddadige gebeurtenis, kan het haast niet anders dan dat de gemoedstoestanden van de twee regelmatig omslaan. Vooral omdat het laveert tussen verwerking van wat er toen gebeurde en het plan van de dader om een voorstelling te maken over dat daderschap. 

Die verandering van gemoedstoestand is aan het spel van Bram Coopmans nauwelijks te zien. Als beginnend recensent leerde ik jaren geleden van Eric de Vroedt (nu artistiek leider van Het Nationale Theater) dat ik het in zo'n geval nooit de acteur moet verwijten, maar de regisseur.  

Bij deze dus: Als de regisseur wat minder ontzag had gehad voor de acteur die de regisseur speelt, was Hoge bomen misschien een nog betere voorstelling geworden.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Het Nationale Theater of Theater Bellevue

Recensie: De Jaren van Theater Malpertuis / Piet Arfeuille

●●●●○

 

DE JAREN

 

THEATER MALPERTUIS 

 

Door Piet van Kampen, gezien 29 oktober 2025

Drie jaar geleden maakte Eline Arbo, toen gastregisseur bij Het Nationale Theater, ook een toneelbewerking van de autobiografische roman De Jaren van Annie Ernaux. En net als toen staat er ook nu een intergenerationele cast op het podium. 

In Les Années legt Ernaux verbanden tussen het autobiografische en de sociale en politieke geschiedenis van Frankrijk (in de periode 1941- 2006). Bij de voorstelling van Het Nationale Toneel toen en ook nu bij Malpertuis worden die politieke aspecten slechts af en toe aangestipt. 

Die keuze is goed te verdedigen. Want welke jonge theaterbezoeker in Nederland of Vlaanderen weet hoe het ook weer precies zat met de Algerijnse Onafhankelijkheidsoorlog of met François Mitterrand. 

De twee jongste acteurs (Carine van Bruggen en Kiana Porte) spelen prima. Maar ik let toch vooral op het spel van Viviane De Muynck (1946), die het vak nog perfect blijkt te beheersen, en op dat van Els Dottermans (1964). Die, zoals altijd, alles wat ze aan extraverte technieken in huis heeft volledig in de strijd gooit. 

De Jaren van Theater Malpertuis is een heel goede voorstelling, waarin de acteurs (ondersteund door muzikale alleskunner Hendrik Lasure*) alle vier op hun eigen manier uitblinken.  

Hendrik Lasure was al vaker te zien en vooral te horen in een theatervoorstelling. Onder andere in Vanish Beach van Hof van Eede (2016) en in TWO (2022), dat hij samen met Lisa Verbelen maakte.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Malpertuis

 

Recensie: Waar het met de wereld naartoe gaat van DE HOE

 

●●●○○

 

WAAR HET MET DE WERELD NAARTOE GAAT

 

DE HOE

 

Door Piet van Kampen, gezien 17 oktober 2025

Waar het met de wereld naartoe gaat is een herneming van de voorstelling met dezelfde titel van Hof van Eede uit 2012. 

Mijn eerste kennismaking met het in 2011 opgerichte Hof van Eede was Paradis (2015), een voorstelling over het rouwen bij de dood van een kind. Een jaar later, bij Vanish Beach (2016), muziektheater over wat het betekent om een ontheemde vluchteling te zijn, was ik definitief gewonnen. 

In Waar het met de wereld naartoe gaat proberen Ans Van den Eede en Greg Timmermans de inhoud van het boek Jacques, le fataliste, et son maître van Denis Diderot na te vertellen. Net als de personages in die roman dwalen ze steeds af. Waardoor ze al afdwalend op dezelfde manier met hun publiek spelen als Diderot dat deed met zijn lezers. Ik moet ze op hun woord geloven, ik ken het boek niet.

De voor zowel de KOE als voor Hof Van Eede kenmerkende speelstijl zie ik terug in deze herneming. En dat is genieten. Maar inhoudelijk boeit de voorstelling me minder dan wat ze daarna maakten.   
  
*Drie jaar geleden fuseerde Hof van Eede met Compagnie de KOE. De nieuwe naam werd DE HOE (Het Onaf Ensemble), een groep die met Opening Night en De Sitcom twee van de meest memorabele voorstellingen van de afgelopen jaren maakte. 

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: DE HOE

Minirecensie: Ik ben hier niet om vrienden te maken van L’Amour Toujours

 

●●●●○

 

IK BEN HIER NIET OM VRIENDEN TE MAKEN

 

L'AMOUR TOUJOURS 

 

Door Piet van Kampen, gezien 15 oktober 2025

Mijn eerste kennismaking met L’Amour Toujours (Leon Brill en Lilou Dekker) is me goed bevallen. Ik vind het wat te vroeg om het al te hebben over vrienden voor het leven, maar ik ben nu al wel nieuwsgierig naar hun volgende voorstelling. 

In zo'n anderhalf uur belichten Brill (1988) en Dekker (1992) het thema vriendschap, van het eerste contact van een baby tot de laatste snik. Er zit een heerlijk ritme in de tekst, die in de monologen vaak heel poëtisch is. De dialogen zijn scherp en komisch tegelijk. 

Slim om met opgenomen geluidsfragmenten van kinderen en ouderen een inkijkje te geven in hoe er in die leeftijdsgroepen over vriendschap wordt gedacht.  

Dertigers (en wie dertigers zijn geweest) zullen veel herkennen in deze onderhoudende, geestige voorstelling. Ik heb me geen moment verveeld.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: L'Amour Toujours