Recensie: A Trial, after An Enemy of the People van Christiane Jatahy, Wagner Moura.

 

●●●●○

 

A TRIAL, AFTER AN ENEMY OF THE PEOPLE

 

CHRISTIANE JATAHY / WAGNER MOURA 

 

Door Piet van Kampen, gezien 25 juni 2026

De voorstelling is gebaseerd op en sluit aan bij Een vijand van het volk van Hendrik Ibsen. Daarin ontdekt arts Thomas Stockmann dat het water van een pas gebouwd kuuroord zodanig is vervuild dat het schadelijk is voor de gezondheid van de gasten. Daarmee komt hij lijnrecht te staan tegenover (de economische belangen van) de bevolking, vertegenwoordigd door zijn broer burgemeester Peter Stockmann.

De Braziliaanse theatermaker Christiane Jatahy laat Thomas Stockmann na zijn verbanning terugkeren voor een eerlijk proces. Elf willekeurig gekozen toeschouwers vormen de jury. Het gaat er bij de pleidooien om of Thomas Stockmann ook volgens hedendaagse maatstaven een vijand van het volk is of vrijgesproken wordt.

In Jatahy's bewerking worden socials ingezet om de bevolking en de jury te beïnvloeden, is arts Stockman in eerste instantie gecanceld, en zijn er verbanden met hoe het fascisme democratische instituties inzet om de democratie te ondermijnen.

Net als in Terror van Ferdinand von Schirach uit 2015, waarin het publiek bepaalt of een F-16-piloot die een gekaapt passagierstoestel op weg naar een voetbalstadion neerhaalt en daarmee 54.000 levens redt, schuldig of onschuldig is aan moord op 148 mensen, zo bepaalt ook in Trial (een selectie uit) het publiek welke versie van het einde van de voorstelling gespeeld zal worden. Bij Terror was het bij elke voorstelling echt afwachten, bij Trial is het heel voorspelbaar en voegt het dus weinig toe.

Wagner Moura, Danilo Grangheia en Júlia Bernart in de hoofdrollen spelen in het Portugees, met Nederlandse ondertiteling, en improviseren in het Engels. Het zijn geweldig goede acteurs en het werkt perfect. Maar wat de voorstelling vooral de moeite waard maakt, is dat Jatahy en Moura dicht bij het origineel blijven en ondertussen wel allerlei actuele beïnvloedings- en beoordelingsvormen aansnijden.

GEZIEN TIJDENS HOLLAND FESTIVAL 

Recensie: Honor van Suzanne Bocanegra

 

●●●●●

 

HONOR 

 

SUZANNE BOCANEGRA 

 

Door Piet van Kampen, gezien 22 juni 2026

 

Honor is een door een actrice gespeelde lezing van regisseur en kunstkenner Suzanne Bocanegra. De maker zit zelf aan een tafeltje aan de zijkant van het podium. Ze spreekt heel zacht de tekst in een microfoon die in verbinding staat met het oortje van de actrice. Het is een lezing die aanvoelt als een echte lezing, maar in feite dus een opvoering van een lezing.

Een fluisterende maker en een sprekende actrice. En dia's. Honderden dia's. Bij elkaar komt dat over als een soort stream-of-consciousness met plaatjes. Maar dan wel zo geraffineerd gecomponeerd dat het voortdurend blijft boeien. Ik kan me niet herinneren ooit in vijf kwartier zo waanzinnig veel informatie te hebben verwerkt, zonder een seconde af te dwalen. 

Het zestiende-eeuwse wandtapijt Honor, het grootste in de collectie van het Metropolitan Museum of Art in New York, vormt de aanleiding voor omzwervingen en zijpaden over: oorlogen in de zestiende eeuw, inquisitie, heksen, de blijde intrede, de oorsprong van de Renaissance Faire, het debat over de authenticiteit van The Monkees, de geschiedenis van de Girl Scouts, het sprookje Hans en Grietje. de etymologie van het woord spinster, de erecode in West Side Story, ik vergeet er vast nog een paar. Op de een of andere manier weet Suzanne Bocanegra dat allemaal zo samen te vlechten dat de rode draad nooit uit zicht verdwijnt.

En aan het slot, als verrassing, live, zangers van Storm in a Jar met het 16e-eeuwse Spaanse Ríu Ríu Chíu.

Honor is een overweldigende belevenis, een feest voor de zintuigen.

GEZIEN TIJDENS HOLLAND FESTIVAL 

Ga voor een integrale registratie naar: Metropolitan Museum of Art 

Recensie: De Architect van ITA Ensemble / Rebecca Frecknall

 

●●●●●

 

DE ARCHITECT

 

ITA ENSEMBE / REBECCA FRECKNALL 

 

Door Piet van Kampen, gezien 31 mei 2026

Meteen na de première van De Architect schreef ik op Facebook wat ik verwachtte in de meeste recensies te zullen lezen:

Er zal, terecht, veel lof zijn voor regisseur Rebecca Frecknall, sinds vorig jaar Ibsen Artist in Residence bij ITA. Met 'De Architect' maakt ze een heel intrigerende en heel overtuigende bewerking van Ibsens 'Bouwmeester Solness'. En je mag ervan uitgaan dat het meesterlijke acteren van Marieke Heebink en Eefje Paddenburg in de twee hoofdrollen niet ongenoemd zal blijven.

Maar Chloe Lamford en George Dennis? Zullen die namen ook hun weg vinden naar de typende vingers van de recensenten? Naar die van mij in ieder geval wel, want de uitgekiende scenografie (Chloe Lamford) en het subtiele geluidsontwerp (George Dennis) zijn de fundamenten waarop het bouwwerk van deze sublieme voorstelling rust.

De recensies van Sander Janssens in de Theaterkrant en van Shira Keller in NRC zijn inmiddels verschenen. Mijn voorspelling is niet helemaal uitgekomen. Hun kritiek richt zich vooral op de overvloed aan motieven.

Theaterkrant: “De Architect is rijk aan thema’s die allemaal met elkaar verweven zijn […] Maar het is daardoor ook een voorstelling die voortdurend veel wil aanraken, en in die ambitie soms over interessante thema’s heen scheert, ongefocust voelt.”

NRC: “De Britse regisseur Rebecca Frecknall […] brengt in haar bewerking van Henrik Ibsens ‘Bouwmeester Solness’ zoveel nieuwe thema’s onder […] dat het stuk eronder bezwijkt.”

Tja.

De Architect is zo rijk aan thema's, raakt zo slim onderwerpen aan die ons in de wereld van nu bezig houden, dat ik de kritiek van Janssens en Keller niet anders kan lezen dan als het resultaat van tijdens de voorstelling zo krampachtig bezig zijn met het vergelijken van De Architect en Bouwmeester Solness dat ze onvoldoende gefocust zijn op de steeds wisselende kleuren en patronen van het caleidoscopische meesterwerk van Rebecca Frecknall.

En dat leidt, zoals bekend, nogal eens tot duizeligheid en een vertroebelde blik.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: ITA

Recensie: We Must Die van Achraf Koutet & Gover Meit / Frascati Producties i.s.m. Theater van Deyssel

 

●●●○○

 

WE MUST DIE

 

ACHRAF KOUTET & GOVERT MEIT / FRASCATI PRODUCTIES I.S.M. THEATER VAN DEYSSEL

 

Door Piet van Kampen, gezien 14 mei 2026

Een sjamaan zingt liederen over water, alleen over water, al zijn liedjes gaan over water. Als de witte antropoloog zich daarover verbaast, legt de sjamaan uit dat het gebied waar de Navajo wonen heel droog is, dat het bijna nooit regent en er ook geen waterbronnen in de buurt zijn. Dat water voor hen dus iets heel essentieels is. Maar jullie liedjes gaan toch ook altijd over hetzelfde, zegt de sjamaan vervolgens, altijd over liefde.

We Must Die start met een gesprek over de relatie tussen de twee performers, de twee personages zelf. Dan volgen er al dan niet fictieve persoonlijke monologen over een voorbije relatie. En scènes waarin ze alleen of met z'n tweeën fragmenten spelen met een knipoog naar een klassiek liefdesverhaal, zoals het gesprek tussen Romeo (Achraf Koutet) en de over magische krachten beschikkende broeder Lorenzo (Gover Meit).

Een acteur en een absurdist samen in een voorstelling. Wat zou dat opleveren? Trekt de absurdist de avond met improvisaties naar zich toe? Of weet de acteur ervoor te zorgen dat de vooraf afgesproken existentiële scènes worden gespeeld? Je zult er zelf naartoe moeten voor het antwoord op die vraag.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Frascati

Recensie: De Eden Cinema van Marlies Heuer, José Kuijpers, Zephyr Brüggen, Jan Kuijken

●●●○○

 

DE EDEN CINEMA

 

MARLIES HEUER, JOSÉ KUIJPERS, ZEPHYR BRÜGGEN, JAN KUIJKEN

 

Door Piet van Kampen, gezien 18 april 2026

De Eden Cinema is een bewerking van het gelijknamige toneelstuk van Marguerite Duras uit 1977, waarvan pas twee jaar geleden een Nederlandse vertaling is verschenen. Veel namen in de titel, maar dat kan niet anders, want de voorstelling is het product van een collectief. Heuer en Kuijpers zorgden voor de bewerking, Zephyr Brüggen is de regisseur.

Voor Jan Kuijken heb ik een aparte alinea nodig. De score die hij voor de voorstelling heeft gecomponeerd is subliem. Ik heb het begrip 'score', dat je normaal gesproken gebruikt bij een speciaal voor een film gecomponeerde muziek, echt nodig. Want wat Kuijken hier doet, is vergelijkbaar met wat bijvoorbeeld Jonny Greenwood doet voor films. Meer zelfs dan dat, want de score van Kuijken bepaalt voor een groot deel de kwaliteit van de voorstelling.

Het toneelbeeld (van Bernadette Corstens) is heel smaakvol, en van de vier acteurs, naast Marlies Heuer en José Kuijpers zijn dat Tim Linde en Pleuni Veen, valt de laatste in positieve zin op.

Maar de bewerking van de tekst valt een beetje tegen. Heuer en Kuijpers kozen voor een voice-over van bijna twintig minuten voor er eindelijk wordt geacteerd. Dat is erg lang voor een voorstelling van iets meer dan een uur. En dan gaat dat acteren ook nog eens voor een niet onbelangrijk deel in de derde persoon, wordt er vaker verteld dan dat er dialogen zijn. Dat ligt weliswaar voor een groot deel aan de manier waarop Duras schrijft. Maar toch. Een iets radicalere tekstbewerking zou de voorstelling goed hebben gedaan.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Theater Bellevue

 

Recensie: The Actor van Oh Deer / Florian Myjer

 

●●○○○

THE ACTOR 

OH DEER PRODUCTIONS / FLORIAN MYJER 

 

Door Piet van Kampen, gezien 4 april 2026

In een korte proloog neemt Myjer ons mee naar een gesprek tussen regisseur Frans en acteur Florian op het kantoor van een toneelgezelschap in Londen. Het gesprek gaat over de afwikkeling van klachten over grensoverschrijdend gedag.  

De volgende drie kwartier zijn we bij een, af en toe geestige, repetitie van Hamlet vanuit het perspectief van de acteur die de titelrol speelt, dezelfde jonge, maar al wel beroemde, Florian. Pas vanaf halverwege zijn solovoorstelling, de laatste drie kwartier, laat Myjer acteur Florian specifieker ingaan op de klachten die hij in zijn proloog aanstipt. 

Myjer noemt man noch paard. Als het personage Florian het heeft over een voorstelling waarin hij wordt gemarteld, kijk ik even snel de zaal rond om te zien of ze zich onder het premièrepubliek bevinden. Nee, de makers van Gesualdo (2018) zijn er niet.  

In de informatie van het onlangs opgerichte Oh Deer Productions, waarvan The Actor de eerste voorstelling is, refereert artistiek leider Florian Myjer (1992) aan de film Tár van Todd Field en het boek My Dark Vanessa van Kate Elisabeth Russell. 

Tár, een kraakheldere film, met Cate Blanchett als dirigent, gaat over machtsmisbruik en cancelling als gevolg daarvan. My Dark Vanessa is mede zo'n indrukwekkend boek omdat het Lolitaverhaal verteld wordt vanuit zowel de vijftienjarige als de volwassen Vanessa. De voorstelling The Actor komt daar bij lange na niet in de buurt. Door het eenzijdige perspectief en de te voorzichtige kritiek blijft het onbedoeld oppervlakkig. 

Met zijn afstudeermonoloog Een hertje, beschadigd, in de regie Mara van Vlijmen, (2017) en daarna als gastacteur in Gesualdo van De Warme Winkel (2018) viel het enorme talent van Florian Myjer meteen op. Ik heb niet alles gezien waarin hij daarna speelde of waarvan hij (mede)maker was, maar wel veel, en steeds was ik onder de indruk. Met Pride & Prejudice, zijn regiedebuut bij Theater Oostpool, (2025) liet hij zien dat hij dat vak inmiddels ook beheerst.  

De verwachtingen waren dus hoog gespannen, ook alle try-outs waren, net als de première, uitverkocht. Maar The Actor is een matige, niet echt geslaagde voorstelling.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar:Oh Deer Productions

Recensie: De Sitcomeback van De HOE

 

●●●●○

 

DE SITCOMEBACK

 

DE HOE 

 

Door Piet van Kampen, gezien 26 maart 2026

'WAT NU?' vraagt De HOE zich met grote op het voortoneel geprojecteerde letters af. Hoe verder na Opening Night (2023) en De Sitcom (2025), twee sublieme voorstellingen? Kunnen we wel iets heel anders maken? Een voorstelling zonder ironie? Kunnen we ongecompliceerd spelen, onszelf zijn, of dan toch op z'n minst proberen onszelf te worden?

Na een dwaaltocht van de vijf vaste spelers van de HOE rond een meer, een proloog op rijm en de terugkeer naar zichzelf van Willem de Wolf na 44 jaar ironie, is Ans Van den Eede de eerste die het woord neemt tijdens het door gastacteurs Julie Boellaard en Sweder De Sitter geleide onderzoek naar manieren om anders te zijn.

De twee therapeuten kiezen voor dat onderzoek een (familie)opstelling, een groepsgesprek, met een heuse spreekstok. Die praatsessie duurt vrij lang, een beetje te lang vind ik. Waarom mochten we er als publiek niet wat later in vallen? Als de eerste aarzelende bijdragen achter de rug zijn bijvoorbeeld. Pas als het er echt om gaat spannen, omdat zowel Natali Broods als Ans Van den Eede blijken te hebben gedroomd over dezelfde zwarte poedel. Die volgens Willem de Wolf, die de droom zelf niet had, naar zwavel rook.

Het laatste half uur van De Sitcomeback is weer vintage De KOE / Hof van Eede, de twee voorlopers van de HOE. Een onverwacht telefoontje van de zakelijk leider over een tragische gebeurtenis in Strombeek waar De Sitcomeback een paar dagen eerder te zien was, is het startsein voor een uiterst dramatische deurenkomedie. Met zes deuren die al vanaf het begin van de voorstelling klaar stonden. Volledig uit het lood geslagen vervallen de spelers van de HOE gelukkig weer in hun oude gewoontes.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: De HOE

Recensie: De Gedroomden van David Roos & Zephyr Brüggen

 

●●●●○

 

DE GEDROOMDEN

 

DAVID ROOS & ZEPHYR BRÜGGEN 

 

Door Piet van Kampen, gezien 13 maart 2026

De Gedroomden van David Roos & Zephyr Brüggen is een liefdevolle voorstelling over de liefde tussen een vrouw en een man die elkaar hun hele leven hartstochtelijke brieven schreven, de dichters Ingeborg Bachmann (1926-1973) en Paul Celan (1920-1970).  

Roos en Brüggen tellen eerst jaar voor jaar, later maand tot maand en tenslotte dag voor dag af tot ze bij de ontmoeting tussen Bachmann en Celan zijn aangekomen. Vanaf dat moment gaan ze vooruit in de tijd. Met fragmenten uit de brieven leiden ze ons stap voor stap steeds verder hun levens binnen.

De fragmenten uit de brieven van Bachmann zijn fascinerend door de eloquente maar toch warme manier waarop ze haar gevoelens voor Celan verwoordt, ook nadat die getrouwd is. Die van Celan hebben soms een sombere ondertoon, maar verraden ondertussen wel de hand van een groot schrijver.   

Ik had nog nooit iets van Paul Celan noch van Ingeborg Bachmann gelezen, maar dat gaat na deze fijne voorstelling snel veranderen. En ik begin met de briefwisseling die in 2008 voor het eerst werd gepubliceerd.

Recensie: Landschap met radioactieve honden van Espen Hjort / Theater Bellevue

●●●●○

 

LANDSCHAP MET RADIOACTIEVE HONDEN

 

ESPEN HJORT / THEATER BELLEVUE 

 

Door Piet van Kampen, gezien 17 januari 2026

We zijn in 1956. Nadat godin Athene (Marlies Heuer) blaffende honden tot stilte heeft gemaand, worden we meegenomen in een op waarheid gebaseerd verhaal over experimenten met radioactieve straling op honden. 

Espen Hjort schreef de tekst en regisseert. De eerste keer is die tekst ontzettend goed. Acteur Lowie van Oers zet daarnaast heel overtuigend een enigszins wereldvreemde professor neer. Ook met het spel van de andere acteurs laat Hjort zien dat hij als acteursregisseur de juiste snaar heeft weten te raken. 

Van 1956 maken we een tijdsprong naar 1989 en daarna naar 2026. Dezelfde personages komen aan het woord met grotendeels hetzelfde verhaal. Er zijn veranderingen in de manier waarop de acteurs spreken en in een aantal details. Zo vertelt de vrouw van de professor in 1956 dat ze haar dag start met turnen, zwemmen, zonnen en schoonmaken. In 2026 is dat yoga, zwemmen, zonnen, scrollen en schoonmaken geworden. 

Hjort laat in die twee herhalingen de tekst muteren omdat hij een parallel wil trekken met het muteren van de honden door de radioactieve straling. Dat werkt, maar omdat de inhoud grotendeels hetzelfde blijft, zijn die herhalingen toch iets minder spannend dan de tekst in het eerste deel van de voorstelling. 

Dat neemt niet weg dat Landschap met radioactieve honden een heel goede voorstelling is.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Theater Bellevue

 

 

Recensie: Pride & Prejudice van Theater Oostpool / Florian Myjer

●●●●○

 

PRIDE & PREJUDICE

 

THEATER OOSTPOOL / FLORIAN MYJER 

 

Door Piet van Kampen, gezien 11 november 2025

Theatermaker Florian Myjer transporteert in zijn regiedebuut bij Theater Oostpool het klassieke verhaal uit 1813 naar 2025, las ik op de website van het toneelgezelschap uit Arnhem. Over dat wat ongelukkig gekozen woord 'transporteert' ging ik eerst even heel hard nadenken, voordat ik me overgaf aan de drie acteurs in hun fraaie door Daphne de Winkel ontworpen kostuums.

Florian Myjer vroeg zich als beginnend maker in het tweeluik The Dreaming & Een hertje, beschadigd* samen met vier andere theatermakers van de Toneelacademie Maastricht af hoe je Die Leiden des Jungen Werthers van Goethe vandaag de dag zou spelen.

Ik herinner me uit die voorstelling vooral nog het tweede deel Een hertje, beschadigd, waarin Myjer in een monoloog ontwapenend kwetsbaar vertelde over zijn 'gevecht' als jongen en als jonge man met zijn homoseksuele gevoelens. 

Als theatermaker komt Florian Myjer het best tot zijn recht in een collectief (hij maakte een aantal jaar deel uit van De Warme Winkel) of in samenwerking met wisselende andere makers. Hij werkte onder meer met Abke Haring en met Kim Karssen. Bijna altijd is in die voorstellingen de worsteling met seksualiteit en intimiteit een belangrijk thema.  

Dat er nu achter zijn naam 'tekst en regie' staat, betekent vooral dat Myjer niet zelf ook verkleed op de vloer staat. Want ook de tekst van deze voorstelling is merkbaar het resultaat van samenwerking. 

En hoewel Kharim Amier, Just van Bommel en vooral Eelco Smits (als Mr. Darcey) erin slagen om in de fragmenten uit Pride and Prejudice van Jane Austen perfect te balanceren op het wankele evenwicht tussen serieus en komisch, zijn het vooral hun autobiografische (of gespeeld autobiografische) monologen die me zullen bijblijven. 

* The dreaming & Een hertje, beschadigd van De Hotshop (cooler dan De Warme Winkel), regie Mara van Vlijmen, 2017

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Theater Oostpool