Recensie: Het wakker liggen van Wanda van Femke Arnouts en Via Rudolphi Producties

●●●●○

 

HET WAKKER LIGGEN VAN WANDA

 

FEMKE ARNOUTS / VIA RUDOLPHI PRODUCTIES 

 

Door Piet van Kampen, gezien 27 september 2026

Femke Arnouts (1994) schreef een tekst met scènes uit het leven van een vrouw van middelbare leeftijd, die 'onzichtbaar' aan het worden is. Als voorbereiding interviewde ze ruim vijftig vrouwen van tussen de 40 en 60. Het is een goede, boeiende tekst met een fenomenaal acterende Nanette Edens (1969) als Wanda.

Femke Arnouts regisseert zelf en laat de voorstelling beginnen met een voice-over, vooraf ingesproken door Carly Wijs. Later zet ze de voice-over af en toe weer in. Jammer. En onnodig. Want Carly Wijs (1966) speelt al alle andere rollen: onder meer de man van Wanda, haar werkgever, haar moeder, haar dochter, haar huisarts. Incidenteel 'verteller' had er ook nog wel bij gekund. Gewoon live.

Nog één minpuntje: die rookmachine. Niet doen. Zeker niet zo vaak. O, nog iets: leg even een paar badjassen klaar voor de actrices bij het applaus halen.

Carly Wijs speelt goed. Maar de zowel geestige als schrijnende voorstelling wordt vooral gedragen door het meesterlijke acteren van Nanette Edens, die razendknap schakelt van de ene gemoedstoestand naar de andere. Ondanks een paar kleine minpuntjes is Het wakker liggen van Wanda een must-see. En niet alleen voor vrouwen.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Via Rudolphi

 

Recencie: AI & IK van ERAN & CO

 

●●○○○

AI & IK 

ERAN & CO

 

Door Piet van Kampen, gezien 17 september 2026

Op het moment dat vier prominente AI-topmannen waarschuwen dat kunstmatige intelligentie een bedreiging vormt voor het voortbestaan van de mensheid, belooft Eran Ben Michaël ons een dialoog tussen de mens Eran en de door AI gegenereerde Eva. 

Inhoudelijk leunt AI&IK nogal op de persoonlijke wederwaardigheden van de maker. Ben Michaël laat Eva bijvoorbeeld een slaapliedje voor zijn kinderen bedenken en zingen. Ook het einde van zijn jarenlange samenwerking met George Tobal komt een aantal keer terug. Daarnaast refereert AI&IK regelmatig aan toneelregels.   

Onder verwijzing naar Aristoteles daagt Ben Michaël Eva bijvoorbeeld op om met hem in conflict te gaan. Wat natuurlijk gedoemd is te falen, want zo is Eva niet geprogrammeerd, ze gaat niet tegen haar maker in. Behalve met toneelregels speelt hij ook met de gewoontes van stand-up comedy en cabaret en probeert hij het publiek bij zijn verhaal te betrekken. 

Bij de inleiding over tekstgeneratoren als ChatGTP lukt die publieksparticipatie. Wat later refereert hij aan de gewoonte om in voorstellingen ruimte te maken voor emotie. Als hij Eva daarom een gevoelig lied laat zingen (met twee coupletten van Herman Finkers, want AI 'leent' natuurlijk van anderen) lukt de dialoog met het publiek niet. In zijn tekst staat 'Ik zag dat er een paar even snikten', terwijl er in werkelijkheid een paar even op hun telefoon keken.

Met dit onderwerp – een onderzoek naar hoe mens en machine met elkaar communiceren – zou AI&IK een interessante voorstelling kunnen zijn. Maar omdat Eran Ben Michaël steeds op zoek gaat naar een punchline en een lach, wordt AI&IK in feite stand-up comedy of cabaret. Ik ben geen kenner van die genres, maar ik krijg vanavond niet de indruk dat Eran Ben Michaël een grootheid is op die gebieden.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: ERANENCO 

Minirecensie: Tempest van Voetvolk / Lisbeth Gruwez en Maarten Van Cauwenberghe

 

●●●●○

 

TEMPEST

 

VOETVOLK / LISBETH GRUWEZ EN MAARTEN VAN CAUWENBERGHE

 

Door Piet van Kampen, gezien 7 juli 2026

In 2004 zag ik choreograaf en danser Lisbeth Gruwez voor het eerst. Ze schitterde in de solo Quando l’uomo principale è una donna van Jan Fabre. Schitterde in figuurlijke zin natuurlijk, want glibberde en glansde passen beter bij wat Gruwez deed op die door olijfolie steeds gladdere vloer. Ik vond het een heel indrukwekkende voorstelling.

In 2007 richtte ze samen met componist / muzikant Maarten Van Cauwenberghe Voetvolk op. Van Voetvolk zag ik pas in 2018 een voorstelling, het fraaie The Sea Within. En recenter, in 2024, Wasco, een vooral amusante choreografie met veel kinderen en veel verf.

In de solo Tempest zet Gruwez woede om in gestileerde kracht. Ze gebruikt daarbij bewegingen die zijn afgeleid van de Martial Arts, in het bijzonder de Tai Chi. De compositie van Van Cauwenberghe en het lichtontwerp van Jan Maertens vertragen of versnellen tegelijk met die bewegingen, wat cumuleert in een in door percussie-bekkens geïnitieerde storm van geluid, licht en dans.

Meteen daarna volgt de donkerslag die het einde van de voorstelling aangeeft. Die duurt wat langer dan normaal, zodat Gruwez even op adem kan komen voor ze met een glimlach en een buiging het applaus in ontvangst neemt.

GEZIEN TIJDENS JULIDANS

Recensie: A Trial, after An Enemy of the People van Christiane Jatahy, Wagner Moura.

 

●●●●○

 

A TRIAL, AFTER AN ENEMY OF THE PEOPLE

 

CHRISTIANE JATAHY / WAGNER MOURA 

 

Door Piet van Kampen, gezien 25 juni 2026

De voorstelling is gebaseerd op en sluit aan bij Een vijand van het volk van Henrik Ibsen. Daarin ontdekt arts Thomas Stockmann dat het water van een pas gebouwd kuuroord zodanig is vervuild dat het schadelijk is voor de gezondheid van de gasten. Daarmee komt hij lijnrecht te staan tegenover (de economische belangen van) de bevolking, vertegenwoordigd door zijn broer burgemeester Peter Stockmann.

De Braziliaanse theatermaker Christiane Jatahy laat Thomas Stockmann na zijn verbanning terugkeren voor een eerlijk proces. Elf willekeurig gekozen toeschouwers vormen de jury. Het gaat er bij de pleidooien om of Thomas Stockmann ook volgens hedendaagse maatstaven een vijand van het volk is of vrijgesproken wordt.

In Jatahy's bewerking worden socials ingezet om de bevolking en de jury te beïnvloeden, is arts Stockman in eerste instantie gecanceld, en zijn er verbanden met hoe het fascisme democratische instituties inzet om de democratie te ondermijnen.

Net als in Terror van Ferdinand von Schirach uit 2015, waarin het publiek bepaalt of een F-16-piloot die een gekaapt passagierstoestel op weg naar een voetbalstadion neerhaalt en daarmee 54.000 levens redt, schuldig of onschuldig is aan moord op 148 mensen, zo bepaalt ook in Trial (een selectie uit) het publiek welke versie van het einde van de voorstelling gespeeld zal worden. Bij Terror was het bij elke voorstelling echt afwachten, bij Trial is het heel voorspelbaar en voegt het dus weinig toe.

Wagner Moura, Danilo Grangheia en Júlia Bernart in de hoofdrollen spelen in het Portugees, met Nederlandse ondertiteling, en improviseren in het Engels. Het zijn geweldig goede acteurs en het werkt perfect. Maar wat de voorstelling vooral de moeite waard maakt, is dat Jatahy en Moura dicht bij het origineel blijven en ondertussen wel allerlei actuele beïnvloedings- en beoordelingsvormen aansnijden.

GEZIEN TIJDENS HOLLAND FESTIVAL 

Recensie: Honor van Suzanne Bocanegra

 

●●●●●

 

HONOR 

 

SUZANNE BOCANEGRA 

 

Door Piet van Kampen, gezien 22 juni 2026

 

Honor is een door een actrice gespeelde lezing van regisseur en kunstkenner Suzanne Bocanegra. De maker zit zelf aan een tafeltje aan de zijkant van het podium. Ze spreekt heel zacht de tekst in een microfoon die in verbinding staat met het oortje van de actrice. Het is een lezing die aanvoelt als een echte lezing, maar in feite dus een opvoering van een lezing.

Een fluisterende maker en een sprekende actrice. En dia's. Honderden dia's. Bij elkaar komt dat over als een soort stream-of-consciousness met plaatjes. Maar dan wel zo geraffineerd gecomponeerd dat het voortdurend blijft boeien. Ik kan me niet herinneren ooit in vijf kwartier zo waanzinnig veel informatie te hebben verwerkt, zonder een seconde af te dwalen. 

Het zestiende-eeuwse wandtapijt Honor, het grootste in de collectie van het Metropolitan Museum of Art in New York, vormt de aanleiding voor omzwervingen en zijpaden over: oorlogen in de zestiende eeuw, inquisitie, heksen, de blijde intrede, de oorsprong van de Renaissance Faire, het debat over de authenticiteit van The Monkees, de geschiedenis van de Girl Scouts, het sprookje Hans en Grietje. de etymologie van het woord spinster, de erecode in West Side Story, ik vergeet er vast nog een paar. Op de een of andere manier weet Suzanne Bocanegra dat allemaal zo samen te vlechten dat de rode draad nooit uit zicht verdwijnt.

En aan het slot, als verrassing, live, zangers van Storm in a Jar met het 16e-eeuwse Spaanse Ríu Ríu Chíu.

Honor is een overweldigende belevenis, een feest voor de zintuigen.

GEZIEN TIJDENS HOLLAND FESTIVAL 

Ga voor een integrale registratie naar: Metropolitan Museum of Art 

Recensie: De Architect van ITA Ensemble / Rebecca Frecknall

 

●●●●●

 

DE ARCHITECT

 

ITA ENSEMBE / REBECCA FRECKNALL 

 

Door Piet van Kampen, gezien 31 mei 2026

Meteen na de première van De Architect schreef ik op Facebook wat ik verwachtte in de meeste recensies te zullen lezen:

Er zal, terecht, veel lof zijn voor regisseur Rebecca Frecknall, sinds vorig jaar Ibsen Artist in Residence bij ITA. Met 'De Architect' maakt ze een heel intrigerende en heel overtuigende bewerking van Ibsens 'Bouwmeester Solness'. En je mag ervan uitgaan dat het meesterlijke acteren van Marieke Heebink en Eefje Paddenburg in de twee hoofdrollen niet ongenoemd zal blijven.

Maar Chloe Lamford en George Dennis? Zullen die namen ook hun weg vinden naar de typende vingers van de recensenten? Naar die van mij in ieder geval wel, want de uitgekiende scenografie (Chloe Lamford) en het subtiele geluidsontwerp (George Dennis) zijn de fundamenten waarop het bouwwerk van deze sublieme voorstelling rust.

De recensies van Sander Janssens in de Theaterkrant en van Shira Keller in NRC zijn inmiddels verschenen. Mijn voorspelling is niet helemaal uitgekomen. Hun kritiek richt zich vooral op de overvloed aan motieven.

Theaterkrant: “De Architect is rijk aan thema’s die allemaal met elkaar verweven zijn […] Maar het is daardoor ook een voorstelling die voortdurend veel wil aanraken, en in die ambitie soms over interessante thema’s heen scheert, ongefocust voelt.”

NRC: “De Britse regisseur Rebecca Frecknall […] brengt in haar bewerking van Henrik Ibsens ‘Bouwmeester Solness’ zoveel nieuwe thema’s onder […] dat het stuk eronder bezwijkt.”

Tja.

De Architect is zo rijk aan thema's, raakt zo slim onderwerpen aan die ons in de wereld van nu bezig houden, dat ik de kritiek van Janssens en Keller niet anders kan lezen dan als het resultaat van tijdens de voorstelling zo krampachtig bezig zijn met het vergelijken van De Architect en Bouwmeester Solness dat ze onvoldoende gefocust zijn op de steeds wisselende kleuren en patronen van het caleidoscopische meesterwerk van Rebecca Frecknall.

En dat leidt, zoals bekend, nogal eens tot duizeligheid en een vertroebelde blik.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: ITA

Recensie: We Must Die van Achraf Koutet & Gover Meit / Frascati Producties i.s.m. Theater van Deyssel

 

●●●○○

 

WE MUST DIE

 

ACHRAF KOUTET & GOVERT MEIT / FRASCATI PRODUCTIES I.S.M. THEATER VAN DEYSSEL

 

Door Piet van Kampen, gezien 14 mei 2026

Een sjamaan zingt liederen over water, alleen over water, al zijn liedjes gaan over water. Als de witte antropoloog zich daarover verbaast, legt de sjamaan uit dat het gebied waar de Navajo wonen heel droog is, dat het bijna nooit regent en er ook geen waterbronnen in de buurt zijn. Dat water voor hen dus iets heel essentieels is. Maar jullie liedjes gaan toch ook altijd over hetzelfde, zegt de sjamaan vervolgens, altijd over liefde.

We Must Die start met een gesprek over de relatie tussen de twee performers, de twee personages zelf. Dan volgen er al dan niet fictieve persoonlijke monologen over een voorbije relatie. En scènes waarin ze alleen of met z'n tweeën fragmenten spelen met een knipoog naar een klassiek liefdesverhaal, zoals het gesprek tussen Romeo (Achraf Koutet) en de over magische krachten beschikkende broeder Lorenzo (Gover Meit).

Een acteur en een absurdist samen in een voorstelling. Wat zou dat opleveren? Trekt de absurdist de avond met improvisaties naar zich toe? Of weet de acteur ervoor te zorgen dat de vooraf afgesproken existentiële scènes worden gespeeld? Je zult er zelf naartoe moeten voor het antwoord op die vraag.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Frascati

Recensie: De Eden Cinema van Marlies Heuer, José Kuijpers, Zephyr Brüggen, Jan Kuijken

●●●○○

 

DE EDEN CINEMA

 

MARLIES HEUER, JOSÉ KUIJPERS, ZEPHYR BRÜGGEN, JAN KUIJKEN

 

Door Piet van Kampen, gezien 18 april 2026

De Eden Cinema is een bewerking van het gelijknamige toneelstuk van Marguerite Duras uit 1977, waarvan pas twee jaar geleden een Nederlandse vertaling is verschenen. Veel namen in de titel, maar dat kan niet anders, want de voorstelling is het product van een collectief. Heuer en Kuijpers zorgden voor de bewerking, Zephyr Brüggen is de regisseur.

Voor Jan Kuijken heb ik een aparte alinea nodig. De score die hij voor de voorstelling heeft gecomponeerd is subliem. Ik heb het begrip 'score', dat je normaal gesproken gebruikt bij een speciaal voor een film gecomponeerde muziek, echt nodig. Want wat Kuijken hier doet, is vergelijkbaar met wat bijvoorbeeld Jonny Greenwood doet voor films. Meer zelfs dan dat, want de score van Kuijken bepaalt voor een groot deel de kwaliteit van de voorstelling.

Het toneelbeeld (van Bernadette Corstens) is heel smaakvol, en van de vier acteurs, naast Marlies Heuer en José Kuijpers zijn dat Tim Linde en Pleuni Veen, valt de laatste in positieve zin op.

Maar de bewerking van de tekst valt een beetje tegen. Heuer en Kuijpers kozen voor een voice-over van bijna twintig minuten voor er eindelijk wordt geacteerd. Dat is erg lang voor een voorstelling van iets meer dan een uur. En dan gaat dat acteren ook nog eens voor een niet onbelangrijk deel in de derde persoon, wordt er vaker verteld dan dat er dialogen zijn. Dat ligt weliswaar voor een groot deel aan de manier waarop Duras schrijft. Maar toch. Een iets radicalere tekstbewerking zou de voorstelling goed hebben gedaan.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Theater Bellevue

 

Recensie: The Actor van Oh Deer / Florian Myjer

 

●●○○○

THE ACTOR 

OH DEER PRODUCTIONS / FLORIAN MYJER 

 

Door Piet van Kampen, gezien 4 april 2026

In een korte proloog neemt Myjer ons mee naar een gesprek tussen regisseur Frans en acteur Florian op het kantoor van een toneelgezelschap in Londen. Het gesprek gaat over de afwikkeling van klachten over grensoverschrijdend gedag.  

De volgende drie kwartier zijn we bij een, af en toe geestige, repetitie van Hamlet vanuit het perspectief van de acteur die de titelrol speelt, dezelfde jonge, maar al wel beroemde, Florian. Pas vanaf halverwege zijn solovoorstelling, de laatste drie kwartier, laat Myjer acteur Florian specifieker ingaan op de klachten die hij in zijn proloog aanstipt. 

Myjer noemt man noch paard. Als het personage Florian het heeft over een voorstelling waarin hij wordt gemarteld, kijk ik even snel de zaal rond om te zien of ze zich onder het premièrepubliek bevinden. Nee, de makers van Gesualdo (2018) zijn er niet.  

In de informatie van het onlangs opgerichte Oh Deer Productions, waarvan The Actor de eerste voorstelling is, refereert artistiek leider Florian Myjer (1992) aan de film Tár van Todd Field en het boek My Dark Vanessa van Kate Elisabeth Russell. 

Tár, een kraakheldere film, met Cate Blanchett als dirigent, gaat over machtsmisbruik en cancelling als gevolg daarvan. My Dark Vanessa is mede zo'n indrukwekkend boek omdat het Lolitaverhaal verteld wordt vanuit zowel de vijftienjarige als de volwassen Vanessa. De voorstelling The Actor komt daar bij lange na niet in de buurt. Door het eenzijdige perspectief en de te voorzichtige kritiek blijft het onbedoeld oppervlakkig. 

Met zijn afstudeermonoloog Een hertje, beschadigd, in de regie Mara van Vlijmen, (2017) en daarna als gastacteur in Gesualdo van De Warme Winkel (2018) viel het enorme talent van Florian Myjer meteen op. Ik heb niet alles gezien waarin hij daarna speelde of waarvan hij (mede)maker was, maar wel veel, en steeds was ik onder de indruk. Met Pride & Prejudice, zijn regiedebuut bij Theater Oostpool, (2025) liet hij zien dat hij dat vak inmiddels ook beheerst.  

De verwachtingen waren dus hoog gespannen, ook alle try-outs waren, net als de première, uitverkocht. Maar The Actor is een matige, niet echt geslaagde voorstelling.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar:Oh Deer Productions

Recensie: De Sitcomeback van De HOE

 

●●●●○

 

DE SITCOMEBACK

 

DE HOE 

 

Door Piet van Kampen, gezien 26 maart 2026

'WAT NU?' vraagt De HOE zich met grote op het voortoneel geprojecteerde letters af. Hoe verder na Opening Night (2023) en De Sitcom (2025), twee sublieme voorstellingen? Kunnen we wel iets heel anders maken? Een voorstelling zonder ironie? Kunnen we ongecompliceerd spelen, onszelf zijn, of dan toch op z'n minst proberen onszelf te worden?

Na een dwaaltocht van de vijf vaste spelers van de HOE rond een meer, een proloog op rijm en de terugkeer naar zichzelf van Willem de Wolf na 44 jaar ironie, is Ans Van den Eede de eerste die het woord neemt tijdens het door gastacteurs Julie Boellaard en Sweder De Sitter geleide onderzoek naar manieren om anders te zijn.

De twee therapeuten kiezen voor dat onderzoek een (familie)opstelling, een groepsgesprek, met een heuse spreekstok. Die praatsessie duurt vrij lang, een beetje te lang vind ik. Waarom mochten we er als publiek niet wat later in vallen? Als de eerste aarzelende bijdragen achter de rug zijn bijvoorbeeld. Pas als het er echt om gaat spannen, omdat zowel Natali Broods als Ans Van den Eede blijken te hebben gedroomd over dezelfde zwarte poedel. Die volgens Willem de Wolf, die de droom zelf niet had, naar zwavel rook.

Het laatste half uur van De Sitcomeback is weer vintage De KOE / Hof van Eede, de twee voorlopers van de HOE. Een onverwacht telefoontje van de zakelijk leider over een tragische gebeurtenis in Strombeek waar De Sitcomeback een paar dagen eerder te zien was, is het startsein voor een uiterst dramatische deurenkomedie. Met zes deuren die al vanaf het begin van de voorstelling klaar stonden. Volledig uit het lood geslagen vervallen de spelers van de HOE gelukkig weer in hun oude gewoontes.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: De HOE