Recensie: Moddergat van Koen en Jeroen / Alles Voor De Kunsten

●●●●○

 

MODDERGAT

 

KOEN EN JEROEN / ALLES VOOR DE KUNSTEN

 

Door Piet van Kampen, gezien 29 september 2024

Jeroen van Arkel en Koen ter Braak kiezen in Moddergat vol voor de klucht, een theatergenre dat je niet vaak ziet bij jonge makers. In een hoog tempo, voortgestuwd door een waanzinnig goede soundscape, spelen de twee acteurs scène na scène. Ik heb ze niet geteld, maar het zijn er heel veel. 

De scènes in Moddergat zijn natuurlijk ingestudeerd, maar Van Arkel en Ter Braak houden het voor zichzelf spannend door te improviseren met de volgorde. 

De voorstelling duurt een uur. Een jaar geleden zag ik er in Het Debuut '23 een half uur van. En hoewel ik de beginscènes dus al kende, vind ik die weer meesterlijk. We zien een dialoog, de gebaren en gebaartjes, de mimiek, de deuren waaruit een van de twee opkomt en de ander verdwijnt. Maar we horen niks. Pas bij de zevende of achtste keer dat ze precies dezelfde scène spelen met precies dezelfde gebaartjes, kunnen we de acteurs ook horen. 

Maar ze spreken Fries. Heel zachtjes. Dus het duurt nog een paar extra herhalingen voor we weten wat de twee tegen elkaar zeggen. Moddergat is een voorstelling die het voor een groot deel moet hebben van de verrassing, dus ik verraad alleen dat het iets te maken heeft met lepelaars. 

Ze beginnen in het Fries, in de loop van de voorstelling gebruiken ze ook Italiaans, Nederlands en Engels. Maar taal is in Moddergat van ondergeschikt belang, boventiteling is dan ook overbodig. 

De hele voorstelling klinkt er muziek, een heerlijk eclectisch allegaartje, zonder overgangen. Van Hardrock tot Mongoolse keelklanken, van swingende Latijnse dansmuziek tot Amerikaanse Big Band Hits. Het is muziek die meestal niet iets toevoegt aan de betekenis van een scène. Het lijkt er vooral om te gaan het hoge tempo erin te houden en de twee acteurs geen seconde rust te gunnen. 

Na ongeveer vijftig minuten wordt er tekst geprojecteerd. In een iets andere stijl dan wat eraan vooraf ging. Maar omdat het absurdistisch genoeg is, past die kleine stijlbreuk toch wel in het kluchtige geheel.  

Maar uiteindelijk gaat het bij Moddergat niet om tekst, het gaat om het komische effect van herhaling, met steeds alleen een minuscuul verschil in beweging of mimiek. Heel origineel om op die manier een zaal vanaf begin tot eind te boeien. Ben benieuwd of Van Arkel en Ter Braak met deze vorm doorgaan in hun volgende voorstellingen.     

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Alles Voor De Kunsten

 

Minirecensie: Women in Troy, as told by our mothers van Dood Paard

●●●●●

 

WOMEN IN TROY, AS TOLD BY OUR MOTHERS

DOOD PAARD

 

Door Piet van Kampen, gezien 26 september 2024

Was gisteravond naar Women in Troy, as told by our mothers van Dood Paard. Die ging al bijna een jaar geleden, op 21 oktober 2023, in première. Maar het lukte me steeds maar niet om er naartoe te gaan. Ik kwam eens uit een voorstelling in een andere zaal van Frascati toen Women in Troy, as told by our mothers ook net was afgelopen. Kuno Bakker zat kennelijk nog helemaal in zijn rol, want hij gaf me een vermaning die me aan die van mijn moeder van vroeger deed denken.

Dat standje was, bleek gisteravond, volkomen terecht. Want wat ben ik blij dat ik Women in Troy, as told by our mothers toch nog heb kunnen zien. De bewerking die toneelschrijver Tiago Rodrigues voor Dood Paard schreef vanuit vrouwelijk perspectief is een meesterwerk, een van de beste hedendaags toneelteksten die ik ken. En de sobere manier waarop Alesya Andrushevska, Tomer Pawlicki, Manja Topper en Kuno Bakker die tekst brengen sluit daar perfect bij aan.

Women in Troy, as told by our mothers is in Nederland (voorlopig) alleen nog te zien op 20 december 2024 in Mimik in Deventer.

Recensie: Het Debuut '24 van Via Rudolphi Producties

 

●●●●○

 

HET DEBUUT '24

 

VIA RUDOLPHI PRODUCTIES

 

Door Piet van Kampen, gezien 21 september 2024

Ieder jaar selecteert Via Rudolphi Producties voor Het Debuut drie afstudeervoorstellingen. Het gaat om eigen werk, dus nieuw ontwikkeld materiaal. Op die manier geeft Via Rudolphi Producties al meer dan 10 jaar een podium aan een nieuwe generatie theatermakers. Op één avond zie je drie verschillende voorstellingen van dertig minuten.

Muurvast van Lotte Veronica Laurens (2000)

Twee jonge vrouwen zitten vast in een muur. We zien behalve de helft van hun hoofden, van de ene vrouw ook twee armen en een grote teen, van de andere één arm en een been. Die lichaamsdelen hebben dezelfde betongrijze kleur als de muur waaruit ze tevoorschijn komen. Het idee achter Muurvast is onderzoeken hoe mensen zich gedragen in een ruimte waarin ze zich niet op hun gemak voelen, een ruimte waarin ze voelen dat ze er niet thuishoren.

Die ruimte is een penthouse waar een feest is. De voorstelling is grotendeels een monoloog waarin een van de twee vrouwen de volgende dag terugblikt op haar gedrag tijdens dat feest waar ze zo goed als niemand kende en mede daarom vijf glazen meer dronk dan goed voor haar was. Ongemakkelijke herinneringen zijn het, zo te horen herkennen behoorlijk wat mensen in de zaal zich daarin.

V&D agenda’s en andere essentiële levensbehoeften van Lizzy van Vleuten (2002)

Prachtige kleuren, blauwe vloerbedekking, blauw-groen broek en jasje, goede schoenen ook. Een wand met honderden met een Stabilo Pointball (want die schrijft het lekkerst) volgeschreven gele post-its. De vrouw die we achter het bureau zien plaats nemen, heeft over haar uitstraling duidelijk goed nagedacht. En ze is goed georganiseerd, heeft alles goed gepland, laat niets aan het toeval over.

Met een notice app en alle andere hulpmiddelen die er zijn, probeert ze rust te krijgen. En ze wil ons ervan overtuigen dat haar manier de beste manier is.

Uiteindelijk zijn we allemaal mensen in paniek. Ik, maar jij ook. Ik ben dan liever een mens in paniek én productief, dan gewoon een mens in paniek.

In een hoog tempo slingert Van Vleuten haar adviezen de zaal in. Met haar krachtige performance pakt ze het publiek meteen vanaf het begin in. 

Magnitude van Annabel Koele (1996)

In een lege ruimte zit een vrouw op een volledig witte vloer. Ze speelt gitaar en laat haar ogen langzaam over het binnenkomende publiek gaan. Dan komt ze in beweging. Die bewegingen worden steeds acrobatischer, terwijl ze ondertussen in de meest onmogelijke houdingen gitaar blijft spelen.

De manier waarop ze in haar solovoorstelling haar lichaam gebruikt, roept herinneringen op aan choreografieën van Alain Platel, maar ook aan Alexander Vantournhout die moderne dans en circustechnieken combineert. Niet zo gek natuurlijk, want Koele heeft mime en dans gestudeerd.

Welke bewegingen ze ook maakt, hoe gekleed of hoe naakt ze ook is, in de hele voorstelling is Koele krachtig èn kwetsbaar, expliciet lichamelijk èn discreet. Van op een haast dierlijke manier teruggetrokken evolueert ze in Magnitude naar steeds meer openheid, over de grenzen van kwetsbaarheid heen. In het halve uur dat haar voorstelling duurt laat ze zien wat ze aan podiumkwaliteiten in huis heeft. En dat zijn er nogal wat. Indrukwekkend.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar:Via Rudolphi

Minirecensie: Haugtussa van Nationalteatret en Ruhrtriennale / Eline Arbo

 

●●●●○

 

HAUGTUSSA

 

NATIONALTEATRET & RUHRTRIENNALE / ELINE ARBO

 

Door Piet van Kampen, gezien 19 september 2024

Haugtussa van Nationalteatret en Ruhrtriennale, in de regie van Eline Arbo, is heel mooi om te zien. Met prachtige muziek, door Thijs van Vuure bewerkte en door mezzosopraan Adrian Angelico gezongen liederencyclus van Grieg. En dan ook nog een perfect acterende Kjersti Tveterås als het trollenmeisje. Wel in het Noors, maar gelukkig zijn er boventitels in het Engels en Nederlands. Met heel af en toe, waarschijnlijk onbedoeld, een uitstapje naar het Vlaams: 'ze loopt verloren'.

 

RiRo's Topvijf van het seizoen 2023-2024

 

RIRO'S TOPVIJF VAN HET SEIZOEN 2023-2024

Door Piet van Kampen, 30 juni 2024

Van de voorstellingen die ik dit seizoen zag, maakten deze de meeste indruk:

1. Opening Night van DE HOE

2. Superposition van Toneelschuur Producties / Vanja Rukovina

3. Op hoop van zegen van Dood Paard

4. Desire van Louis Janssens 

5. (V) van De Nwe Tijd / Rosa Vandervorst en Freek Vielen

Recensie: Melencolia van Ensemble Modern / Brigitta Muntendorf

 

●●●●○

 

MELENCOLIA

 

ENSEMBLE MODERN / BRIGITTA MUNTENDORF

 

Door Piet van Kampen, gezien 19 juni 2024

Zelfs op het Holland Festival kun je niet volledig ontsnappen aan voetbal. In het vijfde van de acht tableaus van Melencolia staat de kopstoot van Zinedine Zidane in de WK-finale van 2006 centraal.

We zien in dat deel, Le chant de Zidane, een vervaagde projectie van de actie van Zidane, terwijl we luisteren naar een tekst van de Franse auteur Jean-Philippe Toussaint. Die ziet in wat de allerlaatste actie van de Franse voetballer zal zijn een uiting van melancholie. De scheidsrechter trekt dan ook niet de rode kaart maar de zwarte.

Melencolia wordt uitgevoerd door veertien musici van Ensemble Modern en een zeskoppig koor en verkent het thema melancholie in een eclectische mengelmoes van ironie, kitsch en cliché. Geluids-, licht-, lichaams- en beeldbronnen zijn daarbij in een voortdurend transformatieproces.

De muziek is fenomenaal en wordt briljant uitgevoerd. Het visuele sluit daarbij aan, ook wat we te zien krijgen is hectisch, grappig en ontroerend. Maar er gebeurt vaak net iets te veel tegelijkertijd. Die overvloed aan beelden wordt op den duur contraproductief.

Gezien tijdens HOLLAND FESTIVAL

Bij het overlijden van René van der Pluijm (12 augustus 1960 – 13 juni 2024)

 

 

BIJ HET OVERLIJDEN VAN RENÉ VAN DER PLUIJM (12 AUGUSTUS 1960 - 13 JUNI 2024)

Door Piet van Kampen,14 juni 2024   

Ik leerde René kennen op 10 februari 2007. Omdat ik heel boos was. En daarom de zaal van de Stadsschouwburg Groningen had verlaten en in het café van de schouwburg was gaan zitten.

Toen de voorstelling was afgelopen, kwam er een vriendelijk glimlachende man het café binnen, die ik herkende als medewerker van de schouwburg, zijn naam of zijn functie wist ik niet.

Ik sprak hem, nog steeds geïrriteerd, aan met de vraag wie er verantwoordelijk was voor het programmeren van dat vreselijke 'The World in Pictures' van Forced Entertainment. Ik, was zijn antwoord, en hij stelde zich voor, René van der Pluijm, ik ben de programmeur.

We dronken een biertje, en nog een biertje, en gingen uiteindelijk als vrienden uit elkaar.

Een maand later, op 12 maart 2007, toen ik uit een voorstelling in de grote zaal kwam, stond René me op te wachten. Ik moest perse mee naar een voorstelling in Het Kruithuis, de kleine zaal van de schouwburg in Groningen, die op het punt stond te beginnen. Ik wilde al naar de uitgang lopen om buitenom te gaan zoals ik gewend was, maar we gingen binnendoor.

We waren precies op tijd en zagen daar 'Kijk mama, ik dans' van Vanessa Van Durme. Toen het was afgelopen en ik dacht dat ik nu, na twee voorstellingen, eindelijk naar huis kon, stelde René me voor aan Vanessa.

Dat patroon zou zich vanaf dat moment herhalen, eerst in Groningen en later, toen René daar programmeur was, in Amsterdam: Kom mee, ik stel je voor aan.

Bij internationale voorstellingen vertrouwde ik blindelings op zijn advies. Door René zag ik veel heel goede voorstellingen die ik anders had gemist.

Voor mij als zij-instromer in de toneelwereld was René een altijd opgewekte mentor. Die ik heel erg ga missen.

 

Recensie: Medea's kinderen van NTGent / Milo Rau

●●●○○

 

MEDEA'S KINDEREN

NTGENT / MILO RAU  

 

Door Piet van Kampen, gezien 10 mei 2024   

Het is gruwelijk. Echt heel gruwelijk.

Amber Wiznitzer die begin mei voor NRC naar Gent ging, lukte het niet om te blijven kijken: 'Wanneer indaalt dat op deze eerste horrordood nog vier zullen volgen, zie ik me genoodzaakt iets te doen wat ik nog nooit vóór het eind van een voorstelling heb gedaan. Ik verlaat de zaal.' *

Ik zie Medea's kinderen in Amsterdam met de groene cast, dus met onder meer Juliette Debackere (2014) als verteller, Elias Maes (2013) als kenner van de Griekse tragedies en Bernice Van Walleghem (2012) als moordenaar.

De voorstelling begint met een "nagesprek" onder leiding van Peter Seynaeve. Vijf van de zes kinderen (doen alsof ze) reflecteren over wat ze net gespeeld hebben. De zesde, Helena Van de Casteele (2010), is, horen we, nog aan het douchen. Na het echte slotdeel begrijpen we de betekenis van die mededeling. Dit eerste deel van de voorstelling, het "nagesprek", is verhelderend. En geestig. Er wordt door het publiek vaak gelachen. Dan nog wel.

Het doek gaat open voor het middendeel. Daarin wordt het klassieke verhaal over Medea versneden met een recentere filicide, die door Geneviève Lhermitte. In dit deel zien we de zes  kinderen vaak én live acteren én in door Peter Seynaeve live gefilmde beelden. Peter Seynaeve, op z'n knieën, en de camera zijn dan steeds duidelijk zichtbaar.

Het slotdeel duurt ongeveer een kwartier. In dat laatste deel blijkt dat het klassieke verhaal over Medea voor Milo Rau vooral een kapstok was voor een van zijn favoriete theatrale middelen, het re-enactment. In dit geval een realistisch re-enactment van een vijfvoudige kindermoord in Nijvel.**

Net als Amber Wiznitzer, die na de moord op het eerste van de vijf kinderen de zaal verliet, vind ik het gruwelijke laatste kwartier van Medea's kinderen onverdraaglijk. Om het desondanks vol te houden, probeer ik vooral technisch te kijken. Wat mislukt. De bloederige beelden van het doorsnijden van de vijf kelen spoken nog steeds door mijn hoofd.

* Amber Wiznitzer,  NRC online 8 mei 2024, in de krant 10 mei 2024.

** Op 28 februari 2007 roept Geneviève Lhermitte haar vijf kinderen, Yasmine (14), Nora (12), Myriam (9), Mina (7) en Mehdi (3), een voor een bij zich en snijdt ze de keel door. De kinderen proberen zich te verzetten, maar maken geen schijn van kans. Lhermitte wil daarna zelfmoord te plegen, dat mislukt.

De beelden van de lijkschouwingen hakken er bij de rechtszaak stevig in. De juryleden moeten regelmatig wegkijken om het vol te houden. Ook Lhermitte zelf trekt het op een bepaald moment niet meer: “Stop, stop, stop. Ik kan het niet meer aanzien.” Ze wordt veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf.

In mei 2019 komt Lhermitte na twaalf jaar opsluiting vrij. Aan die vrijlating is als voorwaarde verbonden dat ze de cel pas mag verlaten wanneer er voor haar een plaats vrijkomt in een gesloten psychiatrische instelling. Daar wordt vier jaar later haar aanvraag voor euthanasie gehonoreerd. Op 28 februari 2023, precies zestien jaar na haar vijfvoudige filicide, sterft ze.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: NTGent

 

Recensie: BYE BYE DADDY a family business van Dood Paard

●●●●○

 

BYE BYE DADDY, A FAMILY BUSINESS

 

DOOD PAARD

 

Door Piet van Kampen, gezien 12 april 2024

Theatermaker Mokhallad Rasem (1981) vluchtte in 2005 vanuit Irak naar België. In 2017 zag ik voor het eerst een voorstelling van hem, Zielzoekers, waarin hij onder meer beelden liet zien van interviews die hij maakte in een asielzoekerscentrum in het West-Vlaamse Menen. Ik was onder de indruk van de zachtheid waarmee hij zijn vragen stelde.

Magne van den Berg (1967) is toneelschrijver, met in het begin van haar schrijverscarrière fraaie titels als De lange nasleep van een korte mededeling (2007) en Mijn slappe komedie voor vier mensen, een handjevol personeel en een tafel die niet vrijkomt (2009). Toen ik die twee voorstellingen had gezien, was ik meteen fan van de manier waarop ze het komische inzette om het tragische erachter te laten zien.

Kuno Bakker en Manja Topper van Dood Paard vroegen Van den Berg om een tekst over een broer en zus in het huis van hun vader die op sterven ligt. Zo'n uitgangspunt staat natuurlijk garant voor een verbaal gevecht over oude irritaties, die door de emoties van zo'n moment, en met de hulp van de nodige drank, uitvergroot worden.

Geen originele invalshoek voor een toneeltekst dus. Maar als je de schrijverskwaliteiten van Van den Berg en de ervaring van Bakker en Topper samenvoegt, krijg je, ook met zo'n al vaak gebruikt recept, een smakelijke voorstelling.

Wat BYE BYE DADDY a family business meer maakt dan dat, is de inbreng van Mokhallad Rasem. Hij werd erbij gehaald om de partner van de zus te spelen. Tijdens de voorbereiding viel hem de hardheid van als grappig bedoelde zinnen op. Zijn interventie leidde ertoe dat Van de Berg extra dialogen over taalgebruik toevoegde. Mo (Rasem) tegen zijn zwager (Bakker): “Jij gebruikt taal hard. Waarom hard? Taal moet zacht zijn. Taal is om elkaar te vinden. Jullie moeten op taalles om te leren hoe je de moedertaal een zachte moedertaal kan laten zijn.”

De inbreng van Mokhallad Rasem, als maker tijdens de voorbereiding én als acteur in de voorstelling, tilt BYE BYE DADDY a family business uit boven het niveau van de zoveelste voorstelling waarin echtelieden of broers en zussen al zuipend ruziën. 

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Dood Paard

 

Recensie: Philip Glass; Songs & Poems,Tissues & Issues van Esther Apituley en Kikproductions / Titus Tiel Groenestege

●●●●○

 

PHILIP GLASS; SONGS & POEMS, TISSUES & ISSUES

 

 

ESTHER APITULEY EN KIKPRODUCTIONS / TITUS TIEL GROENESTEGE

 

Door Piet van Kampen, gezien 13 maart 2024

Voor mijn twee grote liefdes, hedendaagse muziek en toneel, moet ik meestal naar verschillende locaties. Daar kan ik goed mee leven. Ik vind het geen probleem om me op een donderdagavond in het Muziekgebouw aan 't IJ te melden voor werk van bijvoorbeeld Glass, Goebaidoelina, Kagel, Kurtág, Rijnvos of Schnittke. Om dan op een andere avond ergens anders naar toneel in de grote of kleine zaal te gaan.

Echt gelukkig word ik als die twee liefdes samenkomen. Bij toneel is het de laatste tien à vijftien jaar niet ongewoon als er tijdens een voorstelling live muziek gespeeld wordt. Alain Platel liet vaak bestaand klassiek repertoire live uitvoeren, Bach, Mozart, Verdi. Muziektheatergroepen als Orkater of LOD werken al vrij lang met speciaal voor een voorstelling gecomponeerde live uitgevoerde muziek. Een ontwikkeling waar ITA zich, nu Eline Arbo daar de scepter zwaait, bij aansluit.

De muziekwereld is veel behoudender dan de toneelwereld. Nog steeds zijn concerten, zowel van klassieke als van hedendaagse muziek, meestal uiterst serieuze aangelegenheden voor in het zwart geklede musici en ernstig kijkend publiek.

Gelukkig is er bij de uitvoerders van hedendaags repertoire een kentering gaande. Asko|Schönberg, Nieuw Amsterdams Peil en vooral Ragazze Quartet lopen daarbij in Nederland voorop. Met een lichtplan en een choreografie zijn hun concerten ook boeiend om naar te kijken. En daardoor spannender en interessanter voor een ander en jonger publiek dan de traditionele concertgangers.

Mijn absolute topfavoriet bij deze modernisering van de concertpraktijk is Ensemble Musik Fabrik uit Keulen. Hun Delusion of the Fury van Harry Partch, in de regie van Heiner Goebbels, is tot nu toe het beste wat ik ooit heb gezien.

In Theater Bellevue, niet een theater waar ik dat verwachtte, is Philip Glass; Songs & Poems, Tissues & Issues in première gegaan. Met Esther Apituley, Jeroen van Veen en Tatiana Koleva. Regie en vormgeving zijn van Titus Tiel Groenestege en er zijn tekstbijdragen van onder anderen Don Duyns.

Op het programma Koyaanisqatsi, Tissue No. 7, Songs & Poems 7, Tissue 1, Roving Mars, Tissue 2, 1 + 1, Songs & Poems 2, Mad Rush, Closing en Tissue No. 6. Dat zijn weliswaar stuk voor stuk redelijk toegankelijke composities van Philip Glass. Toch voegt ook hierbij regie, choreografie, licht, en op het achterdoek geprojecteerde beelden, heel veel toe.

Ik geef toe, ik ben een fan, maar het is fantastisch om Tatiana Koleva weer eens bezig te zien, een van de beste percussionisten van Nederland. Ook altviolist Esther Apituley en zeker toetsenist Jeroen van Veen behoren op hun instrument tot de Nederlandse top.

Ik zie op de speellijst dat Philip Glass; Songs & Poems, Tissues & Issues na de première van vanavond nog maar drie keer geprogrammeerd staat. Dat is schandalig weinig. Het moet echt volgend seizoen hernomen worden. Veel meer mensen moeten de kans krijgen dit in alle opzichten heel geslaagde theatrale concert mee te maken.

Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar:Kikproductions of Esther Apituley